Ji xaçerêya şer bigire heta jinan; dîrokeke jinan a bi têkoşînê hatî bidestxistin heye ku balê dikişîne ser pêwîstiya şêwazek jiyanek nû ji bo jinan, dîrokeke ku civakê, ku zîhniyeta mêr a dewletê û hemî zordariyên kevneşopî yên paşverû, talan û desthilatdariyê çareser dike.
Di vê têkoşînê de, Rêber Apo bi mîsyona ku her gav dida jinan, bi berxwedanek mezin fedakarî û biryardariyek mezin mirovahî afirand. Wî pozîsyona ku ji hêla dewlet û burjuwaziya piçûk ve ku ji jinan re hatibû destnîşankirin, hilweşand. Li dijî pergalek ku jinan tenê wekî tiştek, amûrek ji bo reklamê dibîne; me Rêber Apo nas kir ku bi nihêrîna jinan ji pencereyek nû ya jiyanê bi exlaq û estetîkê hêvî da me. Bi têkoşîn û berxwedaniya şehîdên me jiyana xwedewdîtiyê danî pêşiya me. Gotina wî ya "Jinên kirêt tune ne, tenê jin hene ku hewceyê xweşikkirinê ne," rastiya ku îro heye ango çanda jina dayik, di hêza PAJK û YJA STAR de temsîl dike. Em qurbaniyên baweriyekê bûn ku di bin navê Îslamê de jinan di malê de asê dihişt, jiyanek ku qaşo ji hêla fîlozof û ramanwerên navdar ve hatiye sêwirandin wan di paşxaneyê de dihişt; jinan bêyî ku xwe nas bikin neçar bûn ku bibin yên din, ji hêla bav, bira û mêrên xwe ve bi berdewamî hatine kole kirin û dûrxistin. Me bi Rêber Apo re hevdîtin kir ku hişmendiya "xwebûn" di hebûnek li ber tunebûnê de vejand. Weke jin, me bi tevlîbûna tevgera Apoyî bi saya Rêber û nirxên wî yên mezin, îradeya azad bi dest xist. Destkeftiya me bi van nirx, fedakarî û bîranînên mezin ve girêdayî ye. Me jinên rêxistinkirî û bi biryar, bi nirxên ku hatine afirandin, textên xwe li van çiyayan, bajarê jinan û ÎŞTARê ji nû ve ava kirin.
Em dikarin bibêjin ku ev dîroka têkoşînê gihîştiye romaneke bêdawî. Rêber Apo, wekî derbeyek li dijî koletiya jinan, bi dayîna diyariya îradeya azad, mîna pitikek nûbûyî, bi çanda xwedawenda dayikê bûye Ronesansa hebûna me. Armanca me ne ew bû ku em bibin yên din, lê belê em bibin xwedawend bi hişmendiya ku bi xwebûnê re hevwate ye. Me yên ku li dijî zîhniyeta serdestiya mêr û tecawizkar li ber xwe dan û xwe azad kirin, bi têkoşînê xwe dîtin û bi xwe civak afirandin. Bi van destkeftiyan, dil û hişê me, bi felsefe û nirxên partiyê yên Rêber Apo re yek bûn, tiştê xweşik eşkere kirin û jiyanek pêşkêşî mirovahiyê kirin.
Tevgera me ya jinan, jiyana rast a ku Rêber Apo dixwest biafirîne, di kesayetiya şehîdên me de, rêhevalê me yê li ser vê rêyê çêkir. Bi gotina Rêber Apo ya "Em bi azadiya jinan di bingeh de li dijmin dixin", dema ku dijmin bal kişand ser jinan ku dixwestin wan bi fîzîkî ji holê rakin, Rêber Apo bal kişand ser ka divê jin çawa bijîn û di kesayetiya Ş. Bêrîtan de ku bi têkoşînê xweşik bû, eşkere kir ku jina hişmend nikare bibe kole. Jina hişmend, dijmin tunedike; jina xwedî îrade, li dijî zîhniyeta faşîst şer dike; ax, civaka xwe û prensîbên xwe yên exlaqî diparêze, dirûşmeya "JIN JIYAN AZADÎ" li çaraliyê cîhanê deng vedide. Afirînerê van hemûyan di serî de Rêber Apo ye; gotina Sakîne Cansiz a "Jiyana min her tim şer bû" bû sedema berxwedana Rojava. Hevrê Sara ku di berxwedana zindanê de bi wêrekî û fedekarî derbên giran li dijmin da, îro mamoste, şervan û rêberek e ku em çawa dikarin bi serkeftina jiyana xwe serkeftinek bêhempa bi dest bixin. Em civatek in ku mîna okyanûsek herikî, bi berdewamî li dijî pergala hov têdikoşe, li pey mîrateya ku şehîdên me hiştine dimeşe. Destkeftiyên mezin ên ku hatine bidestxistin di stranên Ş. Mizgîn de ruhê jinek evîndarê axa xwe, jinek bi coş û şîn afirandine. Em di her kêliya şehadet û berxwedanê de di felsefeya Apoîzmê de şopînerên serhildanên bihêz in. Gotina Rêber Apo ya "Hevdîtina min bi jinan re di asteke îlahî de ye" îfadeya şer, têkoşînê, berxwedana ku bê dudilî li dijî dijmin meşiya, birçîbûn û tîbûnê tehemûl kir, li dijî bombebarana kîmyewî serî hilda; ew kulmînasyona serdemeke qehremanî ye. Helwesta şehîd Asya li dijî hemû êrîşên teknîkî û polîtîkayên şerê taybet ên dijmin, ji bo me jinan efsûna hevaltiya rastîn, evîna rastîn û yekbûna bi Rêber Apo re bû. Helwesta wê ya bi biryar, taktîkên wê yên girtina dijmin ku ew ne li bende bûn, sembola Apoîzmê bû. Berxwedana ku dema jin xwe nas dikin derdikeve holê, ew e ku kesayetiya wan a bêdestûr, ruhê wan ê şer bêyî ku dem û cih cûda bike, digihîne lûtkeyê. Di rastiya şerekî de ku okyanûsek mezin û volkanek e tiştê ku em dixwazin bi çirûskek di xwe de biafirînin ev e ku em bibin Zîlan ango ji jiyana xwe bêtir weke jiyana gelê xwe û felsefeya Rêber Apo jiyan bikin. Wekî Sema bijîn; bêwateya du rojên li ezman, sadehiya di kesayetiya me de, jiyana exlaqî, bû fermanek, mîratekî ku rêberiya me kir. Em tenê dikarin bi xwe dabînkirina azadiya jinan, jiyana bi awayê rast bibin rêya gel. Girtina vê rêyê bi jiyana bi awayê rast re hevwate ye. Em bi rastiyek Rêbertiyê mezin dibin ku ji tiştê ku pêş dikeve hez dike û tiştê ku jê hez dike rûmet dike.
Wek tevgera jinan ev rastiya şerê mezin ku li ser bingeha rêhevaltiya rastîn tê jiyîn, nîşan daye ku em digihîjin lûtkeyên hêza xwe ya şer. Rabirdûyek me heye ku bi yek lûqme me perçe perçe heya dawî bi manewiyet û pêşerojek hatiye destgirtin, heye. Me di jiyana xwe de ji hevalên xwe yên şehîd fêrî evînê bûn. Helwesta bi hezaran xwedawendên ku sembola her cure berxwedanê temsîl dikin, yên ku hewl didin bibin xwedawend, di îfadeya Ş. Zîlan de xwe nîşan dide. Ji cihên pîroz bigire heya metropolan, rengê her cure berxwedanê di her kêliyê de bi rastiyek evîna bê şert, şer û fedakariyê re rû bi rû dimîne. Têkoşîna azadiya jinan, kesayetiya jina ciwan ku bi her cure berxwedanê di tunelên şer de serkeftin bi dest xist, civatek nû bi têkoşînek bêhempa ji bo jiyanê afirand. Di vê romana bêdawî de, wekî şopînerên pêvajoya ku ji hêla Rêber Apo, parêzvanê berxwedanên destanî yên ku mijara roman û mîtolojiyê ne ve hatî destpêkirin, reng, deng û çalakiya jinan dê vê serdemê di meşa azadiyê de bigihînin lûtkeyên wê. Di şerekî ku li ser tunekirinê hatiye avakirin de, ezmûna salan taktîk, şêwaz û baweriyên nû, li gel gelek destkeftiyên serketî eşkere kirin e. Rêya ku ji hêla vê têkoşînê ve hatî nîşandan, biryardariya domdar a meşa li ser vê rêyê nîşan daye. Em dikarin bibêjin ku parêzvanên rastîn ên xwedawendên dayik bi hewildanên fedakar ên ku bi wateyên efsûnî dagirtî bûn, xweşikbûnek bêhempa jiyan kirin ku qet kêlî bi kêlî xwe dubare nedikirin. Biryardarî, israr û dilên yekgirtî yên rêheval Asya û Rojger ku bedewiya çalakiyê, israra wan a li ser gihîştina armancê fêrî me kirin; pîvanên şer ên bi heybet û mezin, pêşveçûna li ser rêya ronakbîriyê ya di ronahiya çavên geş de hatî afirandin; parêzvanên dilsoz ên di felsefeya Rêber Apo de, Şehîd Zîlan, Sema û Besêyan ku dilê xwe danîn naverastê em jî di her gav di her dem û mekanî de amade bin ku serbikevin.
Dilan Hogir Gabar
